Standpunt relatie nachtwerk en borstkanker

Dat mensen na tien jaar werken in nachtdiensten een verhoogd risico op borstkanker hebben, is niet wetenschappelijk aangetoond.

Begin januari 2009 kwamen onderstaande berichten in de kranten. Oók de radio heeft op 5 januari de hele dag, elk uur, het bericht over de actie van de FNV uitgezonden. De discussies startten onmiddellijk in meerdere kranten, in radioprogramma’s, op borstkankerforums, op TV, bij Pauw en Witteman in de Zapservice en op NOVA. Inmiddels is ook de Nederlandse Politiebond bezig haar leden op te roepen in verband met het doen van onderzoek naar nachtdiensten en het ontstaan van borstkanker.

Berichten NRC/ANP:

FNV opent meldpunt voor nachtwerkers met borstkanker

FNV platgebeld over nachtarbeid en borstkanker 

De BVN wil haar standpunt toelichten door het beantwoorden van een aantal zeer voor de hand liggende vragen.

Wat was het bericht? Wat is er in Denemarken gebeurd?

In Denemarken hebben 10 verpleegkundigen met borstkanker een schadevergoeding van circa een ton gekregen, vanwege hun werkhistorie. Het IARC heeft aangekondigd dat zij in een nog uit te komen rapport nachtwerken als ‘probably carcinogenic’ gaat bestempelen maar dit is hoofdzakelijk gebaseerd op dierproeven.

Naar aanleiding daarvan heeft FNV vrouwen met borstkanker, die meer dan 10 jaar in nachtdiensten gewerkt hebben, opgeroepen zich te melden.

Wat zou de oorzaak zijn?

De oorzaak zou een verstoorde productie zijn van het hormoon melatonine, dat betrokken is bij het slaappatroon.

Is het doen van nachtdiensten over langere tijd werkelijk een risico op het krijgen van borstkanker?

Volgens specialisten en onderzoekers van het Nederlands Kanker Instituut, het Antoni  van Leeuwenhoek Ziekenhuis (het NKI-AVL) is op basis van de huidige onderzoeken niet vast te stellen, dat er een relatie is tussen het ontwikkelen van borstkanker en het langdurig ’s nacht werken. Matti Rookus, epidemioloog van het NKI-AVL, pleit voor aanvullend onderzoek. "Uit dierproeven zijn wel aanwijzingen dat verstoringen van het dag-nachtritme het risico op borstkanker kunnen verhogen, maar bij mensen is nog maar één goed gecontroleerd prospectief onderzoek gedaan."

Wat bleek uit de studie die gedaan is?

In deze studie werd bij premenopauzale vrouwen na 20 jaar nachtwerken een 79% verhoging van het risico op het krijgen van borstkanker gevonden. De risicoschatting was echter gebaseerd op slechts 15 gevallen met borstkanker, dus erg onnauwkeurig.
Bij postmenopauzale vrouwen werd na 30 jaar nachtwerken een 36% verhoogd risico gevonden. Kortere periodes (<30 jaar) lieten geen risicoverhoging zien. 

Waarom is men in Denemarken er blijkbaar (bijna) zeker van dat borstkanker een beroepsziekte is of zou kunnen zijn? 

Mogelijk heeft Denemarken conclusies getrokken naar aanleiding van een studie waarin misschien niet alle aspecten van de verschillende risico’s op het krijgen van borstkanker zijn meegenomen.
In een Deense studie, die in Denemarken in de politiek en media ongetwijfeld een belangrijke rol heeft gespeeld, werd een 50% risicoverhoging gevonden na een half jaar of langer nachtwerken. In deze studie is, net als in andere studies op dit gebied, echter beperkt gecorrigeerd voor de al bekende risicofactoren voor borstkanker [zoals het laat (op 35-jarige leeftijd of hoger)  krijgen van het eerste kind, geen kinderen krijgen, vroeg/jong menstrueren, laat in de overgang gaan, etc.]*.
De verschillen tussen deze twee studies, waarbij de ene na een half jaar al een risicoverhoging vindt en de ander pas na 20 jaar, geeft al aan dat er nog heel veel onduidelijkheid bestaat.

Hoe kan er in deze kwestie verder duidelijkheid komen? Moeten vrouwen die nachtdiensten draaien zich ongerust maken?

Of er een mogelijk verband bestaat, kan pas worden vastgesteld als meer gegevens uit goed gecontroleerde prospectieve studies beschikbaar zijn. Hierbij zou ook moeten worden uitgesloten dat vrouwen, die het nachtwerken langdurig volhouden/prefereren om andere redenen een verhoogd borstkankerrisico hebben,  bijvoorbeeld doordat hun biologische klok, hun boventoon voerende dag/nacht ritme, afwijkt van de groep die geen nachtdiensten draait.

De stelling dat mensen na tien jaar werken in nachtdiensten een verhoogd risico op borstkanker hebben, is dus niet juist.

De FNV maakt met deze oproep vrouwen onnodig ongerust.

Het rapport dat de Nederlandse Gezondheidsraad in 2006 uitbracht over dit onderwerp zegt dat er momenteel geen  reden is tot ongerustheid over het doen van nachtdiensten.  
In 2009 komt een onderzoeksuitslag van het IARC (International Agency for Research on Cancer). Het IARC heeft al aangekondigd dat zij, in een nog uit te komen rapport, nachtwerken als ‘probably carcinogenic’ gaat bestempelen, maar dit onderzoek is hoofdzakelijk gebaseerd op dierproeven.

BorstkankerVereniging Nederland zal in de komende jaren de wetenschappelijke onderzoeken op dit terrein uiteraard volgen. Vooralsnog is er geen enkele reden tot onrust.

Utrecht, 9 januari 2009.

* zie ook de meest bekende risicofactoren voor evt. krijgen van borstkanker op de site van het RIVM:  Welke factoren beïnvloeden de kans op borstkanker? http://www.rivm.nl/vtv/object_document/o1497n17276.html

op de site van BorstkankerVereniging Nederland: Risicofactoren

http://www.borstkanker.nl/index.php?p=1715

op de site van KWF Kankerbestrijding: Borstkanker en Risicofactoren.

http://www.kwfkankerbestrijding.nl/index.jsp?objectid=kwfredactie:175

Advies Gezondheidsraad 2006:

Nachtwerk en borstkanker: een oorzakelijk verband?

29 juni 2006 - Epidemiologisch onderzoek laat een verband zien tussen het optreden van borstkanker bij vrouwen en tientallen jaren werken in nachtdienst. Of langdurig nachtwerk een veroorzaker is van borstkanker is daarmee echter niet aangetoond. Nader onderzoek is nodig om na te gaan of er sprake is van oorzaak en gevolg. Op dit moment is er geen reden om vrouwen die langdurig nachtwerk doen extra te screenen. Dit schrijft de Gezondheidsraad in een advies dat vandaag wordt aangeboden aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

zie: http://www.gr.nl/adviezen.php?Jaar=2006